Wad een avontuur!
Varen naar de Waddeneilanden – waarmee moet ik rekening houden?
Langs de kust naar de Waddeneilanden – waarmee moet ik rekening houden?
De zomervakantie is voor de meeste lezers waarschijnlijk voorbij. Maar misschien ben je al aan het brainstormen en dromen over leuke bestemmingen om dit vaarseizoen later nog mee af te sluiten of je aan het voorbereiden op de volgende zomer. Eén van mijn favorieten zijn de Waddeneilanden, vooral Vlieland, met haar eindeloze stranden die bij mooi weer het gevoel geven dat je in de Carribean bent. Natuurlijk moet je, naast het weerbericht, altijd bedacht zijn op stroming als je op zee vaart. En op de Waddenzee is de diepgang van je boot ook erg belangrijk. In dit artikel zetten we alles waar je rekening mee moet houden voor je op een rijtje. Maar, tenzij je boot in het midden of noorden van Nederland ligt, lijken de Waddeneilanden misschien heel ver weg. Dat hoeft niet persé.
Hoe lang heb je vakantie?
De ‘langzame’ route – ruim een week
In 2022 ben ik solo met mijn Compromis 888 van IJmuiden naar Nieuwpoort gevaren in zes dagen. Ik heb tochtjes gemaakt van 25-30 NM per dag en ben onderweg gestopt in Scheveningen, Stellendam, Roompot, Breskens en Blankenberge. Ik vond het best een vermoeiende reis, met scheepvaart, sluizen en vaargeulen. Ik heb niet al mijn tracks bewaard, maar ik schat dat ik in totaal ongeveer 190 NM gevaren heb. Daar moet je dan nog een dag bij optellen om van IJmuiden naar Den Helder te varen, bij mooi weer een heerlijk, ontspannen tochtje van ruim 35 NM. Nog ruim 5 NM erbij en je bent al op Texel. In totaal duurt het op deze manier dus een goede week om in het Waddengebied aan te komen. En dat is zonder rustdagen en er van uitgaande dat het weer elke dag goed genoeg is.
Het kan ook sneller – circa 36 uur
In 2023 motorzeilde ik, met mijn broer als bemanningslid, linea recta van IJmuiden naar Nieuwpoort in maar 21 uur, een afstand van bijna 110 NM. Volgens Navionics was onze gemiddelde snelheid 5,1 knopen, maar meestal stonden er 6 op de snelheidsmeter tijdens het varen. Qua scheepvaart vond ik deze route veel rustiger en ook was het fijn dat er bijna geen vaargeulen waren en geen sluizen. Hoewel er genoeg wind was om onder vol zeil te varen, stond steeds de motor bij, omdat we zo snel mogelijk wilden zijn. Wederom moeten hier 35 – 40 NM bij opgeteld worden om van IJmuiden naar Den Helder of Texel te varen. Een andere mogelijkheid is om direct buitenom naar Vlieland te gaan, ongeveer 70 NM van IJmuiden. Van daar naar Terschelling is nog krap 10 NM. Deze snelle route Nieuwpoort – Vlieland (linea recta ongeveer 36 uur met een gemiddelde snelheid van 5 knopen), is natuurlijk het veiligst met een goede bemanning, zodat je ook kunt slapen.
Wat is je diepgang?
Via het Molengat
Eenmaal op de Waddenzee aangekomen, zijn er verschillende mogelijkheden om van Den Helder of Texel op Vlieland of Terschelling te komen, afhankelijk van de diepgang van je boot, de route die je het leukst vind en de tijd die je hiervoor wilt uittrekken. Als je, net als ik, een diepgang hebt van 1.50 m (of meer) en je geen fan van vaargeulen bent, zou ik je aanraden om buitenom te gaan. Het snelst is dan om door het Molengat te varen, tussen Noorderhaaks, ook wel de ‘Razende Bol’ genoemd en Texel door. Via deze route is Den Helder – Vlieland ongeveer 35 NM. Zorg wel dat je kort van tevoren goed gecheckt hebt of het Molengat inderdaad diep genoeg is, dit kan namelijk variëren!
Via het IJsselmeer
Heb je de tijd, vaar je het liefst kortere stukken en zijn vaargeulen en sluizen daarbij geen probleem, dan is het ook heel leuk om van Den Helder naar Den Oever te gaan, ruim 12 NM inclusief sluis, dan naar Makkum, ongeveer 20 NM, vervolgens via de sluis van Kornwerderzand naar Harlingen, ruim 10 NM en tenslotte nog ruim 20 NM naar Vlieland of Terschelling. Diepgang is hierbij voor de meeste jachten geen probleem.
Via de Waddenzee
Voor platbodems en andere boten met een diepgang van maximum 0.5 m is het goed te doen om over de Waddenzee van Den Helder naar Vlieland of Terschelling te varen in ruim 35 NM. Je vaart dan via de Texelstroom en het Scheurrak naar het oosten en vervolgens via de Oude Vlie, een smalle vaargeul – het ondiepste stuk van deze route – naar het noorden. Natuurlijk is dit met iets meer diepgang ook mogelijk. In dat geval is het fundamenteel dat het hoog water is voor het stuk via de Oude Vlie. Net als voor het Molengat is hier up-to-date informatie over de diepte erg belangrijk en daarbij is een goede timing voor zowel diepte als de stroming onontbeerlijk.
Fundamenteel: hoe ga je om met stroming?
Noordzee
Op de Noordzee staat er langs de kust van België en Nederland tussen 0 en 1.5 knopen stroming. Als je naar het noorden of zuiden vaart, heb je deze ongeveer 5 à 6 uur mee en even lang tegen. Er is ook zijwaartse stroming, vooral dicht bij de kust van Zeeland, waar het water op sommige plekken met een maximum van ruim 2,5 knopen naar binnen en buiten stroomt.
Waddenzee
Op de Waddenzee is de stroming complexer, dankzij alle eilanden en zandbanken waar het water langs moet. Precies bij de invaart van de haven van Vlieland en ook tussen de eilanden is de stroming het sterkst, ruim 3 knopen maximum. Het is dus raadzaam om het binnenlopen van de smalle haveningang van Vlieland goed te timen. Aan de andere kant biedt de pier een leuke plek om tijdens de uren dat er veel stroming staat op een bankje te zitten en te kijken naar de spectaculaire binnenkomst van andere jachten.
Hulpmiddelen
In de meeste havens vind je bij het havenkantoor de advies-vertrektijden om naar de volgende haven te varen, ook zijn er veel websites waar je dit kunt opzoeken. Wil je echter precies kunnen zien hoe de stroming zich per uur gedraagt, dan is de HP 33 van de Nederlandse Dienst der Hydrografie (prijs 26,95 euro) ideaal om mee aan boord te hebben. Heb je liever een app, dan is de Stroomatlas app een aanbeveler, met daarin alle 91 kaarten uit de HP 33 (prijs: 11,99 euro).
Mijn ervaring
Eén van de dingen die ik heb geleerd in mijn reis in 2022, is dat het soms wel handig is om te motorzeilen, zodat je bij weinig wind niet de stroom tegen krijgt het laaste stukje omdat je te langzaam was. Stroomtabellen, zoals die in de HP 33, met daarop met potlood de tijden gekrabbeld voor je huidige vaart, zijn in mijn ervaring geen overbodige luxe om tijdens de reis gemakkelijk bij te kunnen houden hoe het er voor staat met je timing. Zeker als je op de Waddenzee vaart. Voor de langzame route vind ik het zelf het prettigst om steeds een uur voor de kentering van het tij te vertrekken. Dan heb je in het begin iets stroom tegen en kun je daarna maximaal gebruik maken van de stroom mee. Stroming kan je koers erg beïnvloeden. Soms wijst de boeg in een hele andere richting dan waar je over de grond naartoe vaart. Kijk hier erg mee uit op nauw vaarwater en des te meer bij sterkere stroming. Een goed werkende motor kan een uitkomst zijn, hoewel het tergend langzaam kan voelen om maar 1 of 2 knopen te varen. Ook kunnen ondieptes, net als wind en stroming in tegengestelde richtingen, onprettige golven veroorzaken. Kies dus kalm weer uit om hier langzaam ervaring mee te krijgen.
Wil je liever alleen overdag of ook ‘s nachts varen?
Maak een routeplan
Als je kortere hops vaart, vertrek je natuurlijk het liefst op tijd om de stroom mee te hebben. Maar soms betekent dit dat je ófwel erg vroeg moet vertrekken om de volgende haven bij daglicht aan te lopen, ófwel op een prettige tijd vertrekt, maar in het donker of in een erg volle haven aan zou kunnen komen. Kijk nu alvast hoe de getijden vallen voor jouw vakantieperiode, zodat je hier rekening mee kunt houden. Misschien kies je wel voor een ander routeplan, afhankelijk van de vertrektijden. Natuurlijk is het weerbericht pas op het laatste moment bekend, maar het van tevoren maken van een routeplan kan bijdragen aan de voorpret, je goede ervaring geven en tijd besparen tijdens de vakantie.
Timing en aankomst
Als je de snelle route neemt, vaar je zeker ook een stuk in het donker. Ik vond het zelf het prettigst om dit te doen op een stuk vaarwater waar ik alle ruimte had, zonder vaargeulen en met niet al te veel scheepvaart. Een vreemde haven in het donker binnenlopen kan een uitdaging zijn. Maar als je naar Den Helder, Texel of vooral Vlieland vaart, zou ik aanraden om het zo te plannen dat je met daglicht én niet te veel stroming daar aankomt.
Heb je een marifoon aan boord?
De Maasmond oversteken
Als je langs Rotterdam vaart, kruis je de vaargeul van de grote scheepvaart die de havens van Rotterdam in- en uitloopt. Daarom moet je je hier via de marifoon bij Sector Maasmond op marifoonkanaal 03 melden, ter hoogte van de MV boei (van zuid naar noord), of de MN1 boei (van noord naar zuid). Geef je scheepsnaam, positie ten opzichte van deze boei en de richting waarin je vaart. Blijf VHF kanaal 03 uitluisteren om eventuele aanwijzingen op te kunnen volgen van de verkeersregelaars. Houd ook de motor aan of klaar voor gebruik, voor het geval het nodig mocht zijn, bijvoorbeeld om uit te kunnen wijken voor een schip. Je hoeft je niet af te melden als je deze vaargeul hebt overgestoken.
In conclusie
De Waddeneilanden zijn een prachtige, maar ook uitdagende vakantiebestemming. Als je het niet erg vindt om een langere tocht te maken, kun je er misschien ook wel in kortere vakanties heen. Vlieland en Terschelling zijn iets verder varen en moeilijker te bereiken dan Texel. Het is heel belangrijk om goed de diepte en vooral de stroming te bekijken als je in dit gebied gaat varen. En om ook tijdens het varen hier steeds op te blijven letten. Een goede voorbereiding is het halve werk en zal hopelijk ook vast de voorpret voor je vakantie aanwakkeren.
Handige Hulpmiddelen
Navionics app – Goede, actuele waterkaarten – download de laatste updates vlak voor je reis
HP33 Stroomatlas
Stroomatlas Noordzee app met alle 91 getijdekaarten uit de HP 33
Navily app – Informatie over de havens
Blue Water app – Gratis app om direct via de telefoon je liggeld te betalen en info over havens
Dit artikel verscheen in het augustus 2024 nummer van:
